ศ.นพ.ประเวศ วะสี ผู้บุกเบิกการปฏิรูประบบสาธารณสุขไทยถึงแก่อนิจกรรมในวัย 93 ปี

nhknoxville.com – ศ.นพ.ประเวศ วะสี ประเทศไทยกำลังร่วมไว้อาลัยต่อการจากไปของ ศาสตราจารย์ นายแพทย์ ปัญญาชนสาธารณะชั้นนำ นักปฏิรูปสังคม และสถาปนิกสำคัญของการพัฒนาระบบสาธารณสุขไทย ที่ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ผ่านมา ในวัย 93 ปี การจากไปครั้งนี้เป็นการสิ้นสุดของบุคคลสำคัญที่มีบทบาทต่อพัฒนาการด้านสาธารณสุข การศึกษา และการพัฒนาสังคมไทยมายาวนานหลายทศวรรษ

ชีวิตและเส้นทางวิชาการของ รศ.นพ.ประเวศ วะสี

วัยเยาว์และการศึกษา

ศ.นพ.ประเวศ วะสีเกิดเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2475 ที่จังหวัดกาญจนบุรี หลังการศึกษาระดับมัธยมต้น เขาได้เข้าเรียนแพทยศาสตร์ที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล จนสำเร็จการศึกษา หลังจากนั้นได้รับทุนศึกษาต่อในต่างประเทศในสาขาวิชาที่เกี่ยวข้องกับโลหิตวิทยา ณ มหาวิทยาลัยโคโลราโด สหรัฐอเมริกา และมหาวิทยาลัยลอนดอน ประเทศอังกฤษ

บทบาทในวงการแพทย์

เมื่อสำเร็จการศึกษาต่างประเทศ ศ.นพ.ประเวศ ได้กลับประเทศไทยเพื่อทำงานรับใช้บ้านเกิดในฐานะ อาจารย์แพทย์ที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ต่อมาได้รับตำแหน่งรองอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล เขามีผลงานทางวิชาการจำนวนมากกว่า 100 ชิ้น และเป็นบุคคลสำคัญในการพัฒนาความรู้ด้าน ธาลัสซีเมีย (Thalassemia) ในประเทศไทย

เขาเป็นผู้บุกเบิกงานวิจัยเชิงพันธุศาสตร์เกี่ยวกับธาลัสซีเมีย สามารถอธิบายกลไกการเกิดโรคได้อย่างลึกซึ้ง และวางระบบป้องกันโรคทางพันธุกรรมในระดับสาธารณสุข ทำให้ไทยมีศักยภาพในการป้องกันและจัดการโรคโลหิตจางได้อย่างมีประสิทธิภาพ เป็นผลงานที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ

ผู้สร้างรากฐานระบบสาธารณสุขสมัยใหม่ของไทย

นอกจากความโดดเด่นทางวิชาการแล้ว ศ.นพ.ประเวศ ยังมีบทบาทเป็นหัวเรี่ยวหัวแรงในการผลักดันหน่วยงานสำคัญที่ขับเคลื่อนระบบสาธารณสุขไทย เช่น

• สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)

• สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

• สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)

• สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.)

• สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.)

องค์กรเหล่านี้เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยยกระดับมาตรฐานระบบสาธารณสุขไทยให้มีความเป็นอิสระ มีข้อมูลเชิงวิชาการรองรับ และสามารถสร้างนโยบายเพื่อประชาชนอย่างยั่งยืน

บทบาททางสังคมและการปฏิรูปเชิงโครงสร้าง

การพัฒนาสาธารณสุขชนบทและชุมชนเข้มแข็ง

ศ.นพ.ประเวศ เป็นผู้สนับสนุนแนวคิดการสร้าง สังคมสุขภาวะ (Healthy Society) เน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน การพัฒนาสาธารณสุขในชนบท และการกระจายอำนาจด้านสาธารณสุข เขามองว่าการปฏิรูปที่ยั่งยืนต้องเริ่มจากประชาชนเป็นศูนย์กลาง และให้ความสำคัญกับสิทธิชุมชน

การปฏิรูปการเมืองและประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม

นอกจากเรื่องสาธารณสุข เขายังมีบทบาทสำคัญในกระบวนการปฏิรูปทางการเมือง โดยดำรงตำแหน่งประธาน คณะกรรมการพัฒนาประชาธิปไตย ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นรัฐธรรมนูญประชาชนฉบับแรกของไทย

แนวคิดทางสังคมและการเมืองของเขาส่วนใหญ่ยึดโยงกับหลักพุทธปรัชญา โดยเน้นตีความปัญหาสังคมด้วยมิติทางจิตวิญญาณ ศีลธรรม และการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ

รางวัลเกียรติยศและการเป็นปัญญาชนสาธารณะ

ในปี พ.ศ. 2524 ศ.นพ.ประเวศ ได้รับ รางวัล Ramon Magsaysay Award สาขาบริการภาครัฐ ซึ่งได้รับการขนานนามว่าเป็น “รางวัลโนเบลแห่งเอเชีย” ถือเป็นความภาคภูมิใจของประเทศไทยและสะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของเขาทั้งในประเทศและในระดับนานาชาติ

การจากไปและมรดกทางปัญญาที่ไม่สิ้นสุด

การจากไปของ ศ.นพ.ประเวศ นับเป็นการปิดฉากของยุคสำคัญทางปัญญาสาธารณะ เขาเป็น สมาชิกคนสุดท้ายของกลุ่มปัญญาชนอาวุโส ซึ่งรวมถึง

• ศ.ระพี สาคริก (ถึงแก่อนิจกรรม ปี 2561)

• ศ.เสน่ห์ จามริก (ถึงแก่อนิจกรรม ปี 2565)

ทั้งสามได้วางพื้นฐานแนวคิดเรื่องสิทธิชุมชน ประชาสังคม และการพัฒนาอย่างยั่งยืนไว้ในสังคมไทย

มรดกที่ยังคงอยู่

ศ.นพ.ประเวศ วะสี จะยังคงถูกจดจำในฐานะบุคคลสำคัญผู้ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งของไทย เขาสร้างรากฐานให้กับ

• ระบบสาธารณสุข

• การพัฒนาชุมชนและสังคม

• การศึกษาและการวิจัย

• การปฏิรูปการเมือง

• การพัฒนาประชาสังคม

มรดกทางความคิดและสถาบันที่เขาได้สร้างขึ้น จะยังคงอยู่คู่กับประเทศไทยไปอีกยาวนาน

WORLDTHAIPBS